Chẳng hạn, sách bàn đến lời nói đã ăn cơm trong khi thực tế chưa ăn, vì ngại làm phiền người mời và cũng ngại mang ơn họ. Nguyên tác gọi đây là lời nói dối còn có phần nghĩ cho mình, rồi chỉ cách sám hối: nhận rõ việc đã nói, thành thật sửa lỗi và nguyện không tái phạm. Cùng với đó là niệm Phật, tức nhớ và xưng niệm danh hiệu Phật. Sách giải thích rằng tâm sám hối chân thành cùng Phật lực có thể thanh lọc cái nhân không ngay thật ấy. Sự thay đổi diễn ra ở tâm và việc làm tiếp theo của người đã phạm lỗi.
Trong những trường hợp khác, một phần quả báo cũ vẫn còn sau khi người ấy đã sửa mình. Những đoạn kể về đời sống mới sau khi rời địa ngục cho thấy điều này: thiện nghiệp trước kia và phần ác nghiệp còn lại có thể cùng cho quả, trong khi người ấy tiếp tục giữ giới để thay đổi các đời về sau. Vì vậy, thay đổi tương lai bao gồm cả việc chuyển những điều kiện còn có thể chuyển và cách sống tiếp trong hoàn cảnh do nghiệp cũ để lại.
Sự giúp đỡ của chư Phật và Bồ-tát cũng tuân theo nhân quả. Nguyên tác nói rõ rằng các Ngài cứu độ chúng sinh mà không phá vỡ quy luật này. Lòng từ bi giúp người đang mê lầm có cơ hội nghe lời chỉ dạy, biết hối lỗi và khơi dậy thiện tâm. Khi người ấy thật sự đổi hướng, sự cứu giúp có những điều kiện để phát huy tác dụng. Việc các bậc giác ngộ tự tại đến giúp đời theo nguyện lực được sách nói riêng với sự tái sinh của chúng sinh còn bị nghiệp dẫn dắt.
Các vị thần giữ chức vụ ở âm phủ cũng được đặt trong cùng mối liên hệ nhân quả. Ở đoạn giải thích nguồn gốc chức vụ của Diêm Vương, nguyên tác kể một lời nguyện muốn trừng trị kẻ làm ác nhưng còn lẫn tâm trả thù. Nguyện ấy dẫn đến một chức trách, trong khi phần sân hận vẫn đưa đến quả khổ cho chính người phát nguyện. Chi tiết này giúp thấy rõ điều mà cuốn sách đặt ở trung tâm: chức vị không xóa được tính chất của điều đã nghĩ và đã làm.
Con người tham dự vào tương lai của mình bằng những lựa chọn đang diễn ra. Khi hiểu điều gì gây hại, người ấy có thể dừng lại, nhận trách nhiệm và tập một cách hành xử khác. Những thay đổi này cần được duy trì qua các hoàn cảnh cụ thể, nhất là lúc thói quen cũ trở lại. Từ quan hệ giữa nghiệp và quả báo, có thể tiếp tục tìm hiểu vì sao sách nói khổ cảnh của địa ngục bắt nguồn từ những hành vi do chính chúng sinh tạo nên.
Chương 3 Khổ cảnh và địa ngục
Địa ngục trong Âm luật vô tình gắn với ác nghiệp do chúng sinh tự tạo. Một người bị đưa đến khổ cảnh vì những hành vi gây hại cùng sức nghiệp đã hình thành từ các hành vi ấy. Nguyên tác giải thích rằng chính nghiệp này dẫn người ấy đến nơi chịu quả báo. Muốn hiểu một cảnh địa ngục, trước hết cần biết việc gì đã được làm, tâm ý nào đứng sau việc đó và hậu quả của nó đối với những sự sống khác.
Các cảnh chịu khổ được kể với những mối liên hệ cụ thể. Trong phần nói về lãng phí thức ăn, những món từng bị bỏ đi trở lại thành thứ người tạo nghiệp phải tiếp tục ăn trong cảnh chịu phạt. Người ấy từng có nhiều đồ ăn nên dễ dàng vứt bỏ; đến lúc phải ăn lại những gì đã bỏ phí, sự dư thừa ấy trở thành nỗi khổ. Nguyên tác gắn việc chịu báo với sự phung phí phước mình có và công sức đã tạo nên thức ăn.
Trách nhiệm còn kéo dài qua ảnh hưởng của lời nói và những tác phẩm được phổ biến. Ở một đoạn khác, người từng dùng lời nói và tác phẩm để dẫn người khác vào hành vi xấu phải chịu ảnh hưởng của những gì còn tiếp tục lưu truyền. Một việc đã rời khỏi tay người tạo ra nó vẫn có thể gây tác động đến người khác. Sách dùng những trường hợp ấy để mở rộng trách nhiệm từ lúc nói hay viết sang cả ảnh hưởng mà lời nói và tác phẩm tiếp tục gây nên.
Nguyên tác đồng thời kể về âm phủ như một nơi có chức trách, sổ sách, việc xét xử và thi hành hình phạt. Diêm Vương, phán quan và quỷ sai thực hiện những công việc khác nhau. Việc xét xử cho thấy hành vi và quả báo của từng người; việc dẫn giải đưa người ấy đến cảnh tương ứng. Sự vận hành của các chức trách này gắn với nghiệp mà người đó đã tạo. Từ nguyên nhân gây khổ đến việc chịu quả báo, cuốn sách trình bày một quá trình có những bước cụ thể.