Ngay đầu cuốn sách, Thiên Đế dùng hình ảnh quê nhà để giải thích quan hệ giữa con người và thiên giới. Trong lời của vị thần này, thiên giới là nguyên quán của chúng sinh. Sống ở nhân gian hay địa ngục được ví như có quê gốc ở một nơi, còn tên mình hiện được ghi vào sổ cư trú ở nơi khác. Cũng trong lời giải thích ấy, Thiên Đế dành riêng trường hợp chư Phật và Bồ-tát từ các cõi Phật khác đến theo nguyện cứu độ. Các bậc giác ngộ đến để giúp đời; còn chúng sinh đang lưu chuyển có khả năng trở về thiên giới nhờ sửa mình, làm lành và tu tập.
Ở phần sau, câu chuyện các vị trời Quang Âm đến trái đất làm rõ thêm quá trình đi xuống. Họ bị hấp dẫn bởi thức ăn được gọi là địa phì, ăn vào rồi thân trở nên nặng, mất khả năng bay về. Họ ở lại sinh sống trên mặt đất. Con cháu của họ qua nhiều thế hệ dần để những ham muốn và thói quen che lấp sự sáng suốt ban đầu. Câu chuyện nối sự suy giảm ấy với việc tâm bị cuốn theo cảnh vật và với những hành vi tiếp tục được tạo ra.
Bản tính sáng trong ấy vẫn còn nơi chúng sinh đang chịu khổ. Khi nói về địa ngục, nguyên tác giải thích rằng tâm tính bị mê lầm và những thói quen gây hại che lấp, nên việc khôi phục cần thời gian và sự tu sửa. Một niệm hối lỗi chân thành có ý nghĩa vì ngay lúc ấy, người đang chịu khổ bắt đầu nhìn lại điều mình đã làm. Sự thay đổi có thể bắt đầu khi các thói quen cũ còn rất sâu nặng.
Nhìn sự sống theo chiều dài ấy, việc làm trong hiện tại có một ý nghĩa rộng hơn kết quả thấy ngay trước mắt. Mỗi lần giữ được một điều thiện, dừng một hành vi gây hại hay thành thật sửa một lỗi lầm đều góp phần vào đời sống tiếp theo. Muốn hiểu vì sao những lựa chọn ấy có thể thay đổi tương lai, cần tìm hiểu mối liên hệ giữa hành vi, điều kiện và quả báo. Đó là mối liên hệ mà sách gọi là nhân quả.
Chương 2 Nhân quả và tương lai
Nhân quả được Âm luật vô tình trình bày như một quy luật khách quan, vận hành xuyên suốt những đời sống tiếp nối nhau. Hành vi thiện ác dẫn đến quả báo tương ứng khi các điều kiện hội đủ. Quy luật ấy không thay đổi theo địa vị, tài sản hay tôn giáo của người tạo nghiệp. Một hành vi vẫn có hậu quả dù người thực hiện có biết đến nhân quả hay không.
Nhân là điều đã gieo nên; duyên là những điều kiện góp phần làm cho nhân đưa đến kết quả; quả là kết quả ấy. Trong đời sống đạo đức mà sách bàn đến, ý định, lời nói và hành động đều có thể tạo nhân. Quả báo có thể đến trong đời này hoặc trong những đời sau. Vì vậy, một người đang hưởng điều thuận lợi vẫn có thể mang nghiệp xấu chưa trổ quả. Điều đang thấy trước mắt chưa cho biết đầy đủ những gì người ấy đã tạo trong quá khứ và đang tiếp tục tạo hôm nay.
Ý định làm rõ tính chất của một hành vi. Sách dùng việc ba người cùng mua một chiếc áo đen để giải thích. Người thứ nhất mua áo cho một người hàng xóm nghèo, chọn màu đen vì ít lộ vết bẩn, giúp người nhận đỡ phải giặt thường xuyên. Người thứ hai mua để dễ đi trộm vào ban đêm. Người thứ ba thấy mua cũng được, không mua cũng được; người bán mời thì mua. Cùng một vật, nhưng một người đang muốn giúp, một người đang chuẩn bị làm hại, còn người kia không có chủ ý thiện hay ác trong trường hợp được kể. Sách lần lượt gọi đó là nghiệp thiện, nghiệp ác và nghiệp vô ký.
Hành vi cũng tiếp tục tạo nên thói quen. Một ý nghĩ được nuôi dưỡng có thể dẫn đến lời nói, rồi thành việc làm. Khi việc ấy lặp lại, người thực hiện càng dễ đi theo hướng cũ. Bởi vậy, tu sửa cần bắt đầu cả từ chỗ giữ gìn ý nghĩ lẫn những việc đang làm. Nhận ra ý định lấy của người khác và dừng nó lại đã thay đổi một điều kiện dẫn đến hành vi trộm cắp.
Một hành vi đã làm trở thành một nhân đã có. Từ đó trở đi, người ấy còn tiếp tục suy nghĩ và hành động, tạo thêm những nhân và duyên mới. Lời bạt giải thích rằng trước khi quả báo hình thành, những điều kiện khiến quả ấy chín muồi có thể chuyển đổi nhờ sửa lỗi và làm điều thiện. Việc dừng một hành vi trước khi xảy ra giúp ngăn nghiệp mới; với lỗi đã phạm, sự tu sửa còn phải đi vào chính tâm ý đã khiến người ấy làm việc đó.